IN BEELD

Restaureren in de Noorderkerk

EEUWENOUDE SCHILDERSTECHNIEKEN

Tekst Marijke van der Linde Beeld Martin de Bouter

Restauratieschilder Hannie de Keijzer: 'Dit werk leer je niet in de schoolbanken maar in de praktijk'

Het restaureren van vijfhonderd jaar oude kerkbanken, dat vergt vakmanschap. En hoe leer je dat beter dan in de praktijk? Restauratieschilder Hannie de Keijzer draagt eeuwenoude kennis over aan vier stagiaires tijdens een klus in de Amsterdamse Noorderkerk.

‘Hebben jullie je handschoenen aan meiden?’, vraagt De Keijzer. Acht ingepakte handen gaan de lucht in. De stagiaires MBO restauratie- en decoratieschilder klimmen de banken in, al roerende in hun beker met chocoladebruine verf. Hun begeleider, die ooit dezelfde studie volgde en inmiddels dertig jaar in het vak zit, ziet kennisoverdracht als haar roeping. 'Dit werk leer je niet in de schoolbanken, maar in de praktijk.’

HOUTSTRUCTUUR INKLOPPEN

De leerlingen verdelen de verf over de verweerde banken en trekken er met een speciale kwast houtnerven in. Vervolgens kloppen ze er een houtstructuur in met een zogeheten klopkwast. Het geklop galmt door de kerk. ‘We werken met eeuwenoude technieken. Houtimitatie bestaat al honderden jaren. Dat maakt het werk bijzonder’, vertelt stagiaire Merel Platenburg.

SUBTIELE VERSCHILLEN

Toch blijft de werkwijze ook persoonlijk. De een gebruikt graag een ruwe kwast, daar maak je makkelijk opvallendere nerven mee. De ander verkiest een zachte kwast, voor een fijnere structuur. ‘Na lang oefenen met de verf en verschillende kwasten ontdek je wat het beste bij je past en krijg je het mooiste resultaat’, legt stagiaire Kirina de Leeuw uit. In het eindresultaat zijn subtiele verschillen waarneembaar en dat mag: de structuur van echt hout is ook wispelturig en daarom lijkt het juist realistischer. Maar waarom zou je hout eigenlijk willen imiteren?

ELKE VERFLAAG EEN VERHAAL

De Keijzer: ‘Al eeuwenlang wordt houtimitatie aangebracht als decoratie. Mensen vinden het mooi.’ Houtimitatie heeft nog een voordeel: je kunt eenheid creëren. Sommige banken zijn verweerd, andere komen uit een andere tijd of zijn van een andere houtsoort. Nu krijgen ze allemaal dezelfde kleur en structuur.

Bovendien wil je de geschiedenis niet zomaar van een object afschuren. Er zitten meerdere verflagen waaronder drie houtimitaties op de banken, aangebracht door verschillende schilders door de jaren heen. Bij elke verflaag komt er een verhaal naar boven, als een tijdsbalk.

HISTORISCHE BOEKEN

Voordat De Keijzer ook maar een kwast aanraakt, duikt ze de geschiedenis van een pand in. Ze leest bestekken en historische boeken, bekijkt foto’s en analyseert geschilderde lagen. In 1844 kregen de kerkbanken in de Noorderkerk een rondere opstelling, om de prediker heen, ontdekte De Keijzer. ‘Alles in de protestantse kerk draaide om ‘het woord’. Vandaar dat de houtimitatie die de banken tijdens deze hervorming kregen, leidend is.’

De stagiaires hebben wekenlang geoefend zonder vernislaagje. Daarna gaan ze voor ‘het echte werk’. De Keijzer: ‘Je ziet straks niet wat we hebben gedaan. En zo hoort het. Die onzichtbaarheid maakt ons werk mooi.’



‘DE STAGIAIRES HEBBEN EERST WEKENLANG GEOEFEND ZONDER VERNISLAAGJE. DAARNA GAAN ZE VOOR HET ECHTE WERK'