ECONOMIE UITGELEGD

GELD UIT DE LUCHT

Tekst André de Vos Illustratie Marijn van der Waa

Europese overheden spenderen honderden miljarden om de coronacrisis te bestrijden. Dat geld komt voor een groot deel van de Europese Centrale Bank. En die is eigendom van … de Europese overheden.

Waar komt alle staatssteun vandaan?

Die lenen overheden via staatsobligaties: leningen tegen een vaste rente die aan het eind van de jarenlange looptijd worden afbetaald. Een soort hypotheek met de staat als onderpand. Pensioenfondsen, banken en verzekeraars, maar ook particuliere beleggers, kopen die leningen. Maar zij zijn op een gegeven moment wel uitgekocht. Gelukkig is daar de Europese Centrale Bank (ECB). Die is tijdens de vorige crisis begonnen met het massaal opkopen van staatsleningen en doet daar nu een schepje bovenop.

Waar betaalt de ECB dat van?

De ECB kan als centrale bank geld bijdrukken. Met een druk op de knop. Want het merendeel van ons geld is digitaal. Evengoed heet het proces nog steeds ‘de geldpers aanzetten’.

Geld uit lucht creëren. Kan dat zomaar?

Vroeger was de waarde van munten en bankbiljetten gekoppeld aan die van goud. Maar de goudstandaard is afgeschaft. In principe kan er eindeloos veel geld worden bijgemaakt. De uitgifte van nieuw geld verloopt grotendeels via commerciële banken. Die banken krijgen nu zelfs geld toe als ze zelf lenen bij de ECB. Maar uiteindelijk bepaalt de centrale bank (in de eurozone de ECB, in de VS de ‘Fed’) de grenzen aan de geldhoeveelheid.

Meer geld bijdrukken en de crisis gaat vanzelf over?

Sinds de kredietcrisis zijn er, met de gewone banken als tussenstation, duizenden miljarden in de Europese economie gepompt. Die schulden staan in Frankfurt (waar de ECB zit) op de rekening. Tot nu toe zonder problemen.

Als de ECB geld kan creëren, kan ze dat dan ook vernietigen? Alle leningen kwijtschelden?

Dat kan, maar dan verdwijnt dat geld nooit meer uit de circulatie. En als er meer geld in omloop is, ontstaat inflatie: geld wordt minder waard. Een beetje geldontwaarding is niet erg – de ECB mikt op 2 procent per jaar – maar hyperinflatie, zoals in Duitsland in de jaren twintig of Venezuela nu, is de doodsteek voor elke economie. Als overheden eenmaal denken dat de ECB toch alle schulden overneemt en kwijtscheldt, is er geen enkele stimulans om de eigen begroting op orde te houden. Een recept voor ellende.

Maar hoe komen we ooit van al die schuld af?

Dat weet niemand. Voorlopig worden de nieuwe schulden door de ECB bijgeschreven zonder dat ze worden opgeëist. En dan maar hopen dat dat niet misgaat, dat iedereen vertrouwen blijft houden en dat de ECB zich niet gek laat maken door de politiek. Anders kost een brood straks ook een miljard euro.

ER ZIJN DUIZENDEN MILJARDEN EURO’S IN DE ECONOMIE GEPOMPT

Deel deze pagina