ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN

EXOSKELET VERLICHT HET WERK VAN DE STUKADOOR

Maar wat is het effect op de lange termijn?

Tekst Peter van der Aa Beeld Knauf

'ALS JE EEN PLAFOND STUUKT, WERKT HET EXOSKELET PRIMA'

Het werk van de stukadoor is zwaar. Veel vaklieden vallen lang voor hun pensioen tijdelijk uit met fysieke klachten of raken geheel arbeidsongeschikt. Een nieuw hulpmiddel kan uitkomst bieden: het exoskelet. Door schouders en armen mechanisch te ondersteunen, houdt het apparaat de stukadoor langer fit in een tijd dat iedereen tot op hogere leeftijd moet werken. Dat lijkt ideaal, maar de FNV heeft nog kritische vragen.

Het exoskelet is al een aantal jaren in ontwikkeling. Het is een op een harnas lijkende structuur met stangen en scharnieren, die de stukadoor ondersteuning biedt bij bepaalde houdingen en bewegingen, zodat hij minder spierkracht nodig heeft. Het verlicht met name het werk boven zijn macht. Daarmee worden, zo is de bedoeling, slijtage aan de arm beperkt en de cijfers van ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid lager.

PROEFKONIJN

Bert-Jan Vaandering (44) uit IJsselmuiden is al 26 jaar stukadoor en weet als geen ander hoe fysiek belastend zijn vak is. Hij (overigens niet de stukadoor op de foto's) heeft het exoskelet zes weken op proef gedragen. Hij had gereageerd op een oproep van Knauf, het bedrijf dat het exoskelet ontwikkelt, en stelde zich kandidaat als proefkonijn. Hij kreeg het hulpmiddel aangemeten en ging ermee aan de slag. Aan het eind van elke dag moest hij een vragenlijst invullen.

Vaandering: ‘Hoe het beviel? Het werkte op zich goed maar niet in alle omstandigheden. Als je een plafond stuukt, gaat het prima. Het exoskelet ondersteunt je armen en schouders zodat je je minder hoeft in te spannen. Maar als je lager werk doet of vanuit de kuip smeert, werkt het averechts. Dan krijg je tegendruk en moet je juist extra kracht zetten, waardoor je spierpijn krijgt. En iedere keer dat ding aan en uit doen, schiet niet op.’

OP LANGE TERMIJN

Bij de ontwikkeling van het exoskelet werkt producent Knauf samen met TNO, dat onderzoek doet naar werking en effecten. Een van de conclusies uit een rapportage uit november 2020: ‘Exoskeletten kunnen in bepaalde gevallen de fysieke belasting omlaag brengen waar dit op een andere manier niet mogelijk is. In hoeverre dit zich vertaalt in een lagere kans op klachten op de lange termijn is nog niet te zeggen, omdat gericht onderzoek hiernaar ontbreekt.’

NIET ZONDER RISICO

Juist daar zit ook het pijnpunt voor de FNV, zegt Marike Schooneveldt, beleidsadviseur veilig en gezond werken bij de bond. ‘Op korte termijn lijkt het exoskelet voordelig voor de stukadoor. Hij heeft minder spierkracht nodig, hij spaart energie en kan het werk daardoor langer volhouden. Maar onduidelijk is het effect op de lange termijn. Wat gebeurt er als je het hulpmiddel tien of twintig jaar gebruikt? Dat is niet onderzocht. Daarom is het niet zonder risico er nu al mee aan de slag te gaan.’

LASTIG MANOEUVREREN

Een ander nadeel is dat het afstellen van het apparaat nogal ingewikkeld is. Het moet goed zijn afgestemd op de gebruiker en de werksituatie. Als dat niet precies gebeurt, kan een verkeerde werkhouding ontstaan die fysieke klachten in de hand werkt. Het dragen van een exoskelet maakt de werknemer bovendien breder, waardoor het lastiger manoeuvreren is. Schooneveldt benoemt ook een onbedoeld maar mogelijk neveneffect van het gebruik van het hulpmiddel. ‘Werkgevers zouden kunnen redeneren dat een stukadoor vanwege die lagere belasting wel extra productie kan leveren of langer doorwerken.’

Peter Roos, bestuurder Afbouw bij de FNV, is zich bewust van de voor- en nadelen van het exoskelet maar daar staat tegenover dat de uitval door lichamelijke klachten nog veel te hoog is. ‘Daarom’, zegt hij, ‘verdient elke mogelijkheid om het werk te verlichten een serieuze beschouwing. Wij volgen ook dit experiment kritisch en zullen aan de hand van de onderzoeksresultaten beoordelen of exoskeletten kunnen bijdragen aan de verbetering van de arbeidsomstandigheden’.

GRAAG HUFTERPROEF

En stukadoor Vaandering, ziet hij toekomst voor het exoskelet? ‘Toch wel. Als ons werk niet lichter wordt, houd je geen mensen over in het vak. Tot je 65e of zelfs langer doorwerken redt een stukadoor anders niet. Maar het apparaat moet volgens mij wel op een aantal punten verbeterd worden. Ik vind het te grof, het mag wel wat handzamer. En ik zou het hufterproof maken. In het dagelijks leven gooi je dat ding aan het eind van de werkdag achter in de bus. Je vouwt het niet steeds netjes op om het terug te stoppen in de doos.’

Deel deze pagina