REPORTAGE

75.000 BLOKKEN VOOR DE AFSLUITDIJK

Tekst Marijke van der Linde Beeld Martin de Bouter

De zeespiegel stijgt; de Afsluitdijk moet mee omhoog. Dat is een enorme klus: het ophogen en verstevigen van de dijk gebeurt met 75 duizend ingenieus ontworpen betonnen blokken. ‘Meehelpen om ons land te beschermen tegen de zee, dat is mooi werk.’

In de jaren dertig legden bouwwerknemers de 32 kilometer lange Afsluitdijk met de hand aan. Op een kleine verhoging na is aan de dijk sindsdien weinig veranderd. Maar met de zeespiegelstijging in het vooruitzicht volstaan de basaltblokken van negentig jaar geleden – 40 centimeter hoog en 100 kilo per stuk – niet meer. Daarom versterkt bouwconsortium Levvel, bestaande uit BAM, Van Oord en Rebel, in opdracht van Rijkswaterstaat de waterkering tussen het IJsselmeer en de Waddenzee. Naast nieuwe gemalen en spuisluizen om water af te voeren naar de zee, zijn speciale betonnen blokken ontworpen met ingebouwde golfbrekers. Ze worden in een speciale fabriek geproduceerd.

GOLVEN BREKEN MET BETON

‘De golven in de Waddenzee worden door de klimaatverandering steeds hoger’, vertelt hoofdontwerper Bas Reedijk. ‘Hun kracht is enorm. Ze kunnen zelfs beton van 6500 kilo optillen’. Dat is ontdekt tijdens een test op schaalniveau. ‘Daarom hebben we de blokken voorzien van holle ruimtes, waarin de golven hun energie kwijt kunnen en breken’. De dijk wordt twee meter verhoogd en verstevigd met 75 duizend van deze blokken, die elk tussen de 6500 en 11.000 kilo wegen. Voor dit project wordt nauw samengewerkt met architecten. 'Normaal ontwerpen we puur technisch, nu was het esthetische aspect ook van belang. De minimalistische uitstraling van de Afsluitdijk moest behouden blijven', aldus Reedijk. Daarom zijn de blokken voorzien van strakke lijnen en regelmatige patronen en ‘kijken’ ze allemaal op dezelfde manier richting de zee. Reedijk is trots. ‘Dit is een uniek project. De Afsluitdijk is hèt icoon van de Nederlandse kustverdediging. Het is geweldig om daaraan te mogen werken.’

NEDERLAND WATERBOUWLAND

Dat bouwconsortium Levvel zoveel ontwerpvrijheid kreeg, is ook bijzonder. Normaal gesproken ontwerpt Rijkswaterstaat een groot deel van het dijkplan. Maar: 'We willen een nieuwe koers varen: de denk- en innovatiekracht van de bouwbedrijven optimaal benutten', vertelt Emiel Boerma, adviseur waterbouw bij Rijkswaterstaat. Die vrijheid leidde tot een spectaculair strak ontworpen dijkbekledingsblok, dat heel sterk is en tegelijkertijd weinig cement nodig heeft. Zo blijven de CO2-uitstoot en de kosten laag.

Boerma is al zeven jaar betrokken bij het nieuwe ontwerp van de Afsluitdijk. Hij stelde de ontwerpeisen op aan de hand van berekeningen van het KNMI en eigen denkkracht. ‘Het is mooi om de eerste schakel te zijn in het proces en vervolgens het resultaat te zien. De versterkte en vernieuwde Afsluitdijk zet Nederland wereldwijd nóg meer op de kaart als waterbouwland.’

SOEPEL PRODUCTIEPROCES

Een andere belangrijke schakel in het proces is Theun Sijbrandij. Hij is een van de vijf uitvoerders die bij de speciale betonfabriek in Harlingen werkt. Hier produceert een team van zo’n vijftig man ongeveer 150 blokken per dag. De fabriek draait continu. Sijbrandij zorgt onder meer voor de tijdige aanvoer van zand, een flinke klus die grondig werk vereist want: ‘Zonder beton geen blok. In twee jaar tijd hebben we hier ongeveer 220.000 kuub beton geproduceerd.’ Een groot deel van de productie is geautomatiseerd. Binnen in de fabriek vervoeren computergestuurde rollende pallets de mallen, die worden volgestort met beton. Operator Anne Bergsma houdt het productieproces nauwlettend in de gaten vanaf een monitor.

‘Soms stagneert een blok. Een pallet blijft dan hangen of een mal sluit niet goed. Dan grijp ik meteen in. Het productieproces zo soepel mogelijk laten verlopen, dat is de kunst.’ Bergsma is er vanaf het eerste blok bij. ‘Gaandeweg leer je storingen zo goed en snel mogelijk oplossen.’

DE BETONFREAK IS WAAKZAAM

Ondertussen controleert betontechnoloog Aad Leering de kwaliteit van het beton. ‘Aan de hand van de temperatuur voorspellen we wanneer het voldoende is uitgehard.’ Ook houdt hij de samenstelling van het beton in de gaten. 'Veel mensen denken dat er één soort beton is. Maar met de samenstelling van cement, water en hulpmiddelen kun je eindeloos spelen.’

Het beton voor de Afsluitdijk moet heel sterk zijn, aan bepaalde milieu-eisen voldoen en tegen zeewater, zout, vorst en dooi kunnen. ‘Als betontechnoloog zoek je naar het optimale mengsel. Het is heel specialistisch werk. Je moet een ‘betonfreak’ zijn', vertelt Leering.

BLOKKEN HIJSEN

Is het beton voldoende uitgehard? Dan stapelt kraanmachinst Jorrit Ettema de blokken netjes op, in afwachting van hun vervoer door de transportschepen. Met een portaalkraan zoeft hij over het ‘blokkendorp’. ‘De blokken zo plaatsen dat er niets verschuift, dat is de uitdaging. Die uitdaging maakt het werk leuk.’

Vanaf het ‘blokkendorp’ hijst Ettema de blokken op schepen, die ze vervolgens naar de dijk brengen. Daar worden ze door collega’s op de dijk geplaatst vanaf een kraanponton op het water. Op dit moment zijn er al 55 duizend blokken aangebracht; nog 20 duizend te gaan. Eind volgend jaar moet de klus geklaard zijn.

'VERNIEUWDE AFSLUITDIJK ZET NEDERLAND WERELDWIJD NOG MEER OP DE KAART '

Deel deze pagina